70 jaar Eames Chair: wat maakt een meubel tot een icoon?

Geen enkel meubel is zo representatief voor het klassieke modernisme als de Vitra Eames Lounge Chair. Dit jaar vierde het ontwerp zijn 70-jarig jubileum, en ik vind dat dit reden genoeg is om eens wat dieper in de materie te duiken. Enerzijds, waarom de stoel er zo uitziet en hoe hij überhaupt is ontstaan. En wat dat eigenlijk betekent: dat een meubelstuk een icoon wordt?

De geschiedenis van onze favoriete fauteuil begint niet in 1956, maar al veel eerder

Charles en Ray Eames leren elkaar in 1940 kennen op de Cranbrook Academy of Art in Michigan. Hij is architect, zij kunstenares. Nog in hetzelfde jaar wint Charles, samen met Eero Saarinen, een wedstrijd van het MoMA (Museum of Modern Art in New York) voor organisch design in meubelontwerp. Hun inzending bestond toen al uit: zitmeubelen van driedimensionaal gevormd multiplex.

Wat daarna kwam, heeft aanvankelijk weinig met meubeldesign en comfortabele fauteuils te maken. Tijdens de Tweede Wereldoorlog kregen Charles en Ray namelijk een opdracht van de Amerikaanse marine: het produceren van been- en voetspalken van vormgeperst multiplex voor gewonde soldaten. Het hout bewerkten ze op avontuurlijke wijze met een zelfgebouwde "Kazam! Machine", in hun eigen woonkamer. Naar verluidt zelfs met stroom die Charles simpelweg met een lange kabel aftapte van een nabijgelegen elektriciteitsmast. Maar precies deze techniek (hout onder druk en hitte in zachte, organische bochten dwingen) werd later de basis voor veel van hun meubelontwerpen.

Eames Lounge Chair van vormgeperst multiplex en leer

De Lounge Chair, die tien jaar later zou komen, was dus in feite het resultaat van anderhalf decennium materiaalonderzoek. Zeg maar: van de beenspalk naar een prestigeobject voor in de woonkamer.

De eigenlijke aanleiding voor het ontwerp van de Lounge Chair kwam van een vriend, regisseur Billy Wilder. Hij wenste voor zijn pauzes tijdens het filmen een fauteuil die comfortabel genoeg was om in weg te dommelen, maar ook elegant genoeg voor op kantoor in Hollywood. Charles Eames zou zijn visie destijds als volgt hebben omschreven: een fauteuil die aanvoelt als een goed ingespeelde honkbalhandschoen. En wie al eens heeft mogen proefzitten, begrijpt waarom dit beeld tot op de dag van vandaag graag wordt geciteerd. De kussens geven mee zonder door te zakken, en je zit merkbaar dieper en losser dan in een gewone fauteuil. Dat Billy Wilder er wel vaker zijn opnamepauze door vergat, kan ik me in ieder geval goed voorstellen.

Als voorbeeld diende voor het ontwerpersduo de klassieke Engelse clubfauteuil, die ze vertaalden naar een lichtere, moderne vorm. Dit iconische silhouet is echt de perfecte evenwichtsoefening tussen warm en uitnodigend, maar zonder het logge karakter van oude leren fauteuils. Dat maakt de Lounge Chair tot op de dag van vandaag zo veelzijdig.

In 1956 introduceerde Herman Miller de fauteuil officieel. Twee jaar later bemachtigde het Zwitserse bedrijf Vitra de licentie voor de Europese markt, waar de Lounge Chair tot op de dag van vandaag volgens hetzelfde basisprincipe wordt vervaardigd.

En wat maakt hem nu tot een icoon?

Er bestaat uiteraard geen officieel keurmerk voor "designklassiekers". Wat uiteindelijk telt, is een mix van verschillende dingen: een vormentaal die trends visueel overleeft, een constructie die fysiek goed standhoudt en een verhaal dat mensen graag doorvertellen. De Eames Lounge Chair voldoet moeiteloos aan al deze drie criteria. Hij is inmiddels meer dan alleen zijn ontwerp; het is een cultobject dat opduikt in talloze films en series, zoals in het penthouse van Tony Stark of in het advocatenkantoor van "Suits". Inmiddels zijn er wereldwijd meer dan zes miljoen exemplaren verkocht. Tegelijkertijd wordt hij bij Vitra nog bijna ongewijzigd gefabriceerd zoals in 1956.

Dat is uiteindelijk ook wat voor ons een meubelstuk tot een klassieker maakt: het houdt niet alleen visueel stand, maar ook heel praktisch. Kortom: een fauteuil die in 70 jaar tijd geen enkele keer opnieuw uitgevonden hoefde te worden.

Wie zelf op zoek is naar een Lounge Chair, vindt bij ons momenteel meerdere kleuren en houtuitvoeringen, inclusief bijpassende Ottoman. Zeer passend ook voor de komende officiële "Dag van de Ontspanning" op 16 augustus.

Mijn aanbevelingen om te ontspannen: